Rüşvette Çin işi Türk işi | Yolsuzlukta Hukuki Fark

Rüşvette Çin işi Türk işi, Çin ve Türkiye’de rüşvet ve yolsuzluk suçlarına verilen cezaların hukuki farklarını karşılaştıran çarpıcı bir analizdir.

Bu yazıda “Rüşvette Çin işi Türk işi” başlığıyla, Çin ve Türkiye’de rüşvet ve yolsuzluk cezalarını karşılaştırıyorum.

Amerika Birleşik Devletleri ile küresel liderlik yarışında, Rusya ile jeopolitik denge kuran, Türkiye dâhil onlarca ülkenin ana ticaret ortağı olan bir dünya devi…

Dönemin başkanı merhum cumhurbaşkanı Turgut Özal’ın Çin gezisini izlediğim günden bu yana hiç aklımdan çıkmayan bir konu var. Çin’de rüşvete verilen cezalar.

Çin ekonomisinde reform yılları başlatan Devlet Başkanı Deng Xiaoping dev sanayi fabrikalarını tek tek gezdirerek ağırladı başbakan Özal’ı… Otomobil fabrikasını gezerken Devlet Bakanı İbrahim Özdemir her iki liderin arkasında yer aldı. Sol başta ise koruma müdürü Musa Öztürk’tür.

Rüşvetle mücadelede iki ayrı ülke iki ayrı ülkede iki ayrı hukuki yol var. Çin İşi Türk İşi…

Çin’de rüşvet bir ahlak sorunu değildir. Devlete ihanet suçudur. Bu yüzden cezası çok ağırdır.

Çin’de büyük çaplı rüşvet ve yolsuzluk dosyalarında idam cezası ve müebbet hapis vardır.

Bu cezalar için Çin yasaları ve yargısı, kimsenin gözünün yaşına, kimsenin siyasi kariyerine kimsenin makam gücüne bakmaz.

Bakanlara, generallere, devlet ve özel şirket yöneticileri ile sahiplerine kadar uzanır.

Çin’den örnekler

Devlet finans devi Huarong’un eski başkanı Lai Xiaomin.

Rüşvet ve yolsuzluk suçlarından idama mahkûm edildi.

2021 yılında infaz edildi.

Çin’in eski güvenlik şefi Zhou Yongkang.

Rüşvet ve görevi kötüye kullanma suçlarından müebbet hapis aldı.

Siyasi hakları elinden alındı. Mal varlığına el konuldu.

Çin’de rüşvet verene etkin pişmanlık yoktur.

Sistem nettir.

Rüşveti alan da veren de suçludur.

Bu yüzden “itiraf et kurtul” affı yoktur.

Rüşvet ve yolsuzluklarda idam ve müebbet hapis cezalarında Çin yalnız değildir.

Vietnam, Kuzey Kore ve İran bunlardan bazılarıdır.

İran’da rüşvet ve yolsuzluk İslami olarak, “yeryüzünde fesat” kapsamında değerlendirildiğinde idam cezası uygulanır.

Büyük ekonomiler içinde bu sertliği sistemli ve sürekli uygulayan ülke Çin’dir.

Çin işi Türk işi mukayesesi siyasi değil hukuki yapılmalıdır.

Çin’de bu sert sistem, Rüşvette Çin işi Türk işi ayrımının neden bu kadar belirgin olduğunu gösteriyor.

Rüşvette Çin işi Türk işi: Türkiye’ye bakalım

Türkiye’de rüşvet suçunun üst sınırı 12 yıldır.

Zimmet ve nitelikli hallerde ceza artar.

Ama asıl mesele burada başlar.

Türkiye’de etkin pişmanlık kapısı vardır. Rüşvette işte bu nedenle Çin işi Türk işi diyoruz.

Bu hüküm çoğu zaman cezasız çıkış kapısı açar.

Bugün kamuoyuna yansıyan bazı yolsuzluk dosyalarında iddiaların karşılığı yüzlerce yıl hapis hesabına çıkmaktadır.

Aziz İhsan Aktaş dosyasında konuşulan rakam 704 yıldır.

Ama etkin pişmanlık hükümleri devreye girerse, bu dosyada mahkûmiyet doğmayabilir.

Burada durup düşünmek gerekir.

704 yıl hak eden bir fiil ama sıfır ceza ihtimali.

Bu bir hukuk devleti başarısı mıdır.

Yoksa caydırıcılığın çöküşü müdür.

Türkiye örnekleri

Türkiye geçmişte rüşvetle ilgili en ağır kararlarını Yüce Divan’da verdi.

Eski bakanlar Tuncay Mataracı ve Hilmi İşgüzar, rüşvet ve yolsuzluk suçlarından mahkûm edildi.

Eski Cumhurbaşkanı ve dönemin başbakanı Turgut Özal, bakanı İsmail Özdağlar aleyhine tanıklık ederek Yüce Divan’da mahkum ettirdi.

Eski Cumhurbaşkanı ve dönemin başbakanı Süleyman Demirel iktidarda iken yeğeni Yahya Demirel’i “hayali ihracat” suçu ile mahkum edilip cezaevine atılmasına müdahale etmedi.

O gün verilen mesaj şuydu.

Bakan olmak, başbakan yeğeni olmak cezasızlık sağlamaz.

Bugün ise başka bir uygulama yürürlükte.

Bakanlar mecliste 360 oy ile soruşturulur, 400 oy ile Yüce Divan’a gönderilebilir.

Yüzde 50 + 1 sisteminde meclis paramparça ve iktidar kontrolünde iken bu mümkün mü.

Zafer Çağlayan, Muammer Güler, Erdoğan Bayraktar, Egemen Bağış ve Ruhsar Pekcan AKP iktidarı sayesinde günlerini gün ediyorlar.

Bu af değil de nedir.? Rüşvette Çin işi Türk işidir.

Civangate

Hafızalara kazınan şu cümle Türkiye’nin en çarpıcı rüşvet davalarından birine damgasını vurdu: “Rüşvetin belgesi mi olur pezevenk?”

Emlak Bankası Genel Müdürü olduğu 19 Eylül 1994’te, Alaattin Çakıcı’nın adamı Davut Yıldız tarafından vurulmasıyla patlak veren ‘Civangate’ olayının kahramanıydı.

İddiaya göre 5 milyon dolarlık rüşvetini geri alamayan ESKA İnşaat Şirketi’nin patronu Selim Edes, mafyadan yardım istemiş ve Civan’ı vurdurtmuştu. Engin Civan kendisine rüşvet verdiğini söyleyen Selim Edes’e mahkemede “Aldıysam belgesini göster” demiş.

Selim Edes’in o dönem Civan için söylediği “Rüşvetin belgesi mi olur pezevenk” sözü literatüre girecek, Türkiye’de herkesin diline pelesenk olmuştu.

Cumhurbaşkanı Turgut Özal, Başbakan Yıldırım Akbulut, Vakıflar Bankası Genel Müdürü İsmet Alver ve Emlakbank Genel Müdürü Engin Civan’ın özel arşivimdeki bu fotoğrafını ilk kez yayınlıyorum.

Rüşvette Çin işi Türk işi. Civangate, “minareyi çalan kılıfını uydurur” deyiminin adeta ete kemiğe büründüğü; rüşvetin çoğu zaman yazılı belgeye değil, güç ilişkilerine ve tanıklıklara dayandığını gösteren sembol davalardan biri olarak Türkiye hukuk ve siyaset tarihindeki yerini aldı.

Tartışmanın özü tam da burada başlıyor: Rüşvette Çin işi Türk işi farkı.

Türkiye’de rüşvet suçu – yasal dayanaklar

Türk Ceza Kanunu Madde 252 – Rüşvet Suçu

Rüşvet suçu; bir kamu görevlisinin görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması karşılığında menfaat sağlaması olarak tanımlanır.

Rüşvet alan kamu görevlisi için 4 yıldan 12 yıla kadar hapis.

Rüşvet veren kişi için 4 yıldan 12 yıla kadar hapis.

Suçun nitelikli hâllerinde ceza artırılır.

Tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirleri uygulanır.

Etkin pişmanlık – TCK 254

Rüşvet suçunda, failin yetkili makamlara bildirimde bulunması hâlinde cezada indirim veya cezasızlık gündeme gelebilir.

Uygulamada bu madde, büyük dosyalarda caydırıcılığı zayıflatan bir mekanizma olarak tartışılmaktadır.

Nerede kaldı Çin işi Türk işi?

Bakanların Yüce Divan’a sevki – anayasal düzenleme

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası Madde 106

Bakanlar hakkında Meclis soruşturması açılması için TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğu gerekir.

Yüce Divan’a sevk için üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu yani 400 milletvekili gerekir.

İstanbul Barosuna göre; Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi sonrasında bu yüksek eşik, fiilen siyasi irade olmadan işletilemeyen bir mekanizmaya dönüşmüştür.

Çin’de rüşvet ve yolsuzluk – hukuki yaklaşım

Çin Ceza Kanunu’nda rüşvet ve yolsuzluk, yalnızca ekonomik suç olarak değil, devlete karşı ağır suç kapsamında değerlendirilir.

Büyük meblağlı rüşvet için müebbet hapis.

Özellikle ağır hallerde ölüm cezası yani idam veya ertelenmiş idam.

Rüşvet verenler için 10 yıldan müebbete kadar hapis.

Mal varlığına el koyma ve siyasi haklardan yoksun bırakma.

Çin hukukunda etkin pişmanlık, cezasızlık doğuran bir mekanizma değildir.

En fazla sınırlı indirim sebebi olabilir.

İşte Çin işi Türk işi tam da budur.

Kimdir? – Dosyada adı geçen isimler

Lai Xiaomin kimdir?

Çin’in devlet finans kuruluşu Huarong Asset Management’ın eski Yönetim Kurulu Başkanıdır. Rüşvet, zimmet ve görevi kötüye kullanma suçlarından idama mahkûm edilmiş, 2021 yılında infaz edilmiştir.

Zhou Yongkang kimdir?

Çin Komünist Partisi’nin en üst düzey isimlerinden biri, eski İç Güvenlik Şefi ve Politbüro Daimi Komitesi üyesidir. Rüşvet ve görevi kötüye kullanma suçlarından müebbet hapis cezası almıştır.

Aziz İhsan Aktaş kimdir?

Türkiye’de kamuoyuna yansıyan büyük ölçekli yolsuzluk soruşturmalarında adı geçen iş insanıdır. Dosyada yer alan suçlamaların teorik ceza karşılığı 704 yıla kadar hapis cezası olarak hesaplanmış, ancak etkin pişmanlık hükümleri nedeniyle mahkûmiyet doğmama ihtimali tartışılmıştır.

Tuncay Mataracı kimdir?

12 Eylül sonrası dönemde Yüce Divan’da yargılanan eski Gümrük ve Tekel Bakanıdır. Rüşvet suçlarından mahkûm edilmiştir. Türkiye’de bakanların yargılanabildiği nadir örneklerden biridir.

Hilmi İşgüzar kimdir? (H3)

Eski Sosyal Güvenlik Bakanıdır. Yüce Divan’da yolsuzluk, menfaat temini ve görevi kötüye kullanma suçlarından mahkûm edilmiştir.

Civangate nedir?

1990’lı yıllarda Emlak Bankası Genel Müdürü Engin Civan ve müteahhit Selim Edes arasında geçen rüşvet davasıdır. Türk hukuk ve medya tarihine şu cümleyle geçmiştir.
“Rüşvetin belgesi mi olur pezevenk?”

Turgut Özal kimdir?

Türkiye Cumhuriyeti’nin 8. Cumhurbaşkanı, eski Başbakan ve Anavatan Partisi’nin kurucusudur. 1980’li yıllarda serbest piyasa ekonomisine geçiş sürecinin mimarlarından biri olarak kabul edilir. Turgut Özal Başbakanlığı döneminde, bakanı İsmail Özdağlar hakkında yürütülen yolsuzluk soruşturmasında tanık olmuş, yargı sürecine müdahale etmemiş ve Yüce Divan’da mahkûmiyetle sonuçlanan sürecin önünü açmıştır.

Süleyman Demirel kimdir?

Türkiye Cumhuriyeti’nin 9. Cumhurbaşkanı, çok sayıda hükümette Başbakanlık yapmış deneyimli bir siyasetçidir. İktidarı döneminde, yeğeni Yahya Demirel hakkında açılan “hayali ihracat” davasına siyasi müdahalede bulunmamış, yargı sürecinin işlemesine izin vermiştir.

İsmail Özdağlar kimdir?

Turgut Özal hükümetlerinde Sanayi ve Ticaret Bakanlığı yapmıştır. Görevi sırasında yolsuzluk ve rüşvet iddialarıyla yargılanmış, Yüce Divan’da mahkûm edilmiştir. Türkiye’de bir bakanın görevdeyken yargılanıp mahkûm edildiği nadir örneklerden biri olarak hukuk tarihine geçmiştir.

Yahya Demirel kimdir?

İş insanıdır. 1970’li yıllarda “hayali ihracat” suçlamasıyla yargılanmış ve mahkûm olmuştur. Dönemin Başbakanı Süleyman Demirel’in yeğeni olmasına rağmen cezaevine girmiş, bu süreç Türkiye’de siyaset–yargı ilişkileri bakımından önemli bir örnek olarak kayda geçmiştir.

Çin kadar güçlü bir ekonomi istemez misiniz.

Rüşvette Çin işi Türk işi ve son soru

Çin kadar güçlü cezalar istemez misiniz?

İstiyorsanız eğer, haydi iktidar ve muhalefet el ele verin.

Rüşvet ve yolsuzluk cezalarını Çin işi yapın.

Rüşvette Çin işi Türk işi farkı ortadan kalksın.

Rüşvette Çin işi Türk işi 1 temel fark